حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ فَضَالَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو عُمَرَ، حَفْصُ بْنُ مَيْسَرَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِيَّاكُمْ وَالْجُلُوسَ عَلَى الطُّرُقَاتِ ‏"‏‏.‏ فَقَالُوا مَا لَنَا بُدٌّ، إِنَّمَا هِيَ مَجَالِسُنَا نَتَحَدَّثُ فِيهَا‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِذَا أَبَيْتُمْ إِلاَّ الْمَجَالِسَ فَأَعْطُوا الطَّرِيقَ حَقَّهَا ‏"‏ قَالُوا وَمَا حَقُّ الطَّرِيقِ قَالَ ‏"‏ غَضُّ الْبَصَرِ، وَكَفُّ الأَذَى، وَرَدُّ السَّلاَمِ، وَأَمْرٌ بِالْمَعْرُوفِ، وَنَهْىٌ عَنِ الْمُنْكَرِ ‏"‏‏.‏

Ebu Said el-Hudri r.a.'den rivayet edilmiştir: Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem): "Yollarda oturmaktan uzak durunuz" buyurdu. Bunun üzerine "Bizim yolda oturmaktan başka çaremiz yoktur. Orada buluşur, sohbet ederiz" dediler. Buna karşılık Nebi (Sallallahu aleyhi ve Sellem): "O zaman oturma yerlerine geldiğinizde yolun hakkını verin" buyurdu. "Yolun hakkı nedir?" diye sordular. "Gözü yere indirmek, insanlara sıkıntı vermemek, selam almak ve iyiliği emredip kötülüğü yasaklamaktır" buyurdu. Tekrar: 6229 AÇIKLAMA: Buhari, evin avlusunun duvarla çevrilmesinin caiz olduğunu ifade etmek için konu başlığını böyle koymuştur. Bundan dolayı bahçe kapılarına sürgü yapılması adetten olmuştur. Ancak bu, komşuya ve yoldan geçene zarar vermemek şartıyla caizdir. Bağlamdan anlaşılan, hadisteki bu yasağın, insanlar üzerine düşen görevi yerine getirmekten aciz kalmasın diye, tenzihen mekruhluk için olduğu anlaşılmaktadır. "Gözü yere indirmek" ile Hz. Nebi Sallallahu Aleyhi ve Sellem, yoldan geçen kadınlara bakmaktan dolayı fitneye düşmekten korunmaya işaret etmiştir. "insanlara sıkıntı vermemek" ile insanları küçümsemek ve onların dedikodusunu yapmaktan uzak durmaya işaret etmiştir. "selamı almak" ile yoldan geçenlere değer vermeye işaret etmiştir. "iyiliği emredip kötülüğü yasaklamak" ile de meşru olan şeyleri yapmaya, meşru olmayan şeylerden ise uzak durmaya işaret etmiştir. Bu hadis, kötülüğe yol açan sebeplerin ortadan kaldırılmasının farz değil, evla (mendup) olduğu görüşünde olan fakihler için delildir. Çünkü Hz. Nebi öncelikle bu şeylerin önünü kesmek için yasak koymuştur. Onlar "Bizim yolda oturmaktan başka çaremiz yoktur" deyince yasağın temel amaçlarını sıralamıştır. Bu da demek olur ki ilk yasak, daha güzelolana yönlendirmek içindir. Zararı Önlemek Yararı Sağlamaktan Daha İyidir Bu hadisten zararı önlemenin yararı sağlamaktan daha iyi olduğu da anlaşılır. Çünkü yolda oturmanın yasaklanması ile yolun hakkını verenler de engellenmiş olmakla birlikte hadiste ilk önce yolda oturmamaya teşvik edilmiştir. Çünkü bazı kötü sonuçlardan kurtulmak için ihtiyatlı davranmak daha fazla şeyi ümit etmekten daha önemlidir. Bu hadis üzerinde İstizan (İzin isteme) bölümünde tekrar durulacak ve bu hadis dışında zikredilmiş olan diğer hususlara da değinilecektir. 23. İNSANLARA SIKINTI VERMEDİĞİ ZAMAN YOL ÜZERİNDE KUYU YAPMAK

Narrated Abu Sa`id Al-Khudri:The Prophet (ﷺ) said, "Beware! Avoid sitting on the roads (ways)." The people said, "There is no way out of it as these are our sitting places where we have talks." The Prophet (ﷺ) said, "If you must sit there, then observe the rights of the way." They asked, "What are the rights of the way?" He said, "They are the lowering of your gazes (on seeing what is illegal to look at), refraining from harming people, returning greetings, advocating good and forbidding evil