حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ يَزِيدَ، مَوْلَى الْمُنْبَعِثِ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَهُ عَنِ اللُّقَطَةِ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ اعْرِفْ عِفَاصَهَا وَوِكَاءَهَا، ثُمَّ عَرِّفْهَا سَنَةً، فَإِنْ جَاءَ صَاحِبُهَا، وَإِلاَّ فَشَأْنَكَ بِهَا ‏"‏‏.‏ قَالَ فَضَالَّةُ الْغَنَمِ قَالَ ‏"‏ هِيَ لَكَ أَوْ لأَخِيكَ أَوْ لِلذِّئْبِ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَضَالَّةُ الإِبِلِ قَالَ ‏"‏ مَا لَكَ وَلَهَا، مَعَهَا سِقَاؤُهَا وَحِذَاؤُهَا، تَرِدُ الْمَاءَ وَتَأْكُلُ الشَّجَرَ، حَتَّى يَلْقَاهَا رَبُّهَا ‏"‏‏.‏

Zeyd İbn Halid r.a.'den nakledilmiştir: Birisi Nebi Sallallahu Aleyhi ve Sellem'e gelerek yitik malın hükmünü sordu. Nebi (Sallallahu aleyhi ve Sellem) "Kabını ve bağını tanı. Sonra onu bir yıl ilan et. Sahibi gelirse ona verirsin. Gelmezse istediğin gibi yaparsın" buyurdu. Adam "Peki ya sahipsiz koyun?" dedi. Nebi (Sallallahu aleyhi ve Sellem) "O ya senindir, ya kardeşinindir, ya da kurdundur" buyurdu. Adam "Peki ya sahipsiz deve?" diye sordu. Nebi (Sallallahu aleyhi ve Sellem) "Ondan sana ne? Onun ayağı var, suluğu uar. Sahibi onu buluncaya kadar suya gider, ağaca uzanıp yer" buyurdu. AÇIKLAMA: İlan Süresi Bittikten Sonra Yitik Malın Hükmü. Yitik malın sahibi bir yıla kadar bulunamazsa onu bulan kişi ister zengin, ister fakir olsun ona sahip olur. Bu hadis, ilan süresi sona erdikten sonra yitik malın bulana ait olacağına delil gösterilmiştir. Şafii'nin ifadesinin zahirinden anlaşılan budur. Çünkü Hz. Nebi'in "İstediğin gibi yaparsın" buyruğu, ne yapacağını bulanın seçimine bırakmaktadır. Yukarıdaki hadiste geçen "Onu kullan (harca)" emri, mübah kılma anlamında bir emirdir. Şafii mezhebinde meşhur olan görüş, yitik mala sahip olmak için (bunu sahipleniyorum) diyerek sahiplendiğini diliyle söylemektir. "Sahiplenmeyi aklından geçirmesi yeterlidir" de denilmiştir. Tercihe şayan olan görüş de budur. Bunun yanında "Sırf bulmasıyla (başka bir şeye gerek olmaksızın) onun mülküne girer" diyenler de olmuştur. "istediğin gibi yaparsın" (....): "Şe'n" sözcüğü durum demektir. Yani onda dilediğin işlemi yapabilirsin, demektir. Bulan kişi, bir yıl ilan ettikten sonra mal üzerinde bir işlem yapsa, sonra sahibi çıkıp gelse bulanın o malın değerini sahibine ödeyip ödemeyeceği konusunda alimler arasında farklı yorumlar yapılmış ve farklı neticelere varılmıştır. Alimlerin geneli, yitik mal, olduğu gibi duruyorsa kendisinin, tüketilmiş ise bedelinin sahibine geri verileceği görüşündedir. Ebu Davud, şöyle bir hadis rivayet etmiştir: "Sahibi gelirse, ona verirsin. Gelmezse bağını ve kabını iyice öğrenirsin ve kendi malların arasına katarsın. Sonra sahibi çıkagelirse malını ona verirsin. ,; Bu kesinleşince musannif Buhari'nin başlıktaki "o, bulana aittir" ifadesini, üzerinde işlem yapmanın mübah olduğu şeklinde yorumlamak mümkündür. Daha sonra tazmin edilmesi (sahibine ödenmesi) durumuna ise hadiste değin ilmemiştir. Nevevi ise şöyle der: Bulan kişi malı sahiplenmeden önce sahibi çıkagelirse malından türeyen bitişik ve ayrı fazlalıklarıyla birlikte her şeyiyle alır. Bulan onu sahiplendikten sonra ise sahibi gelmezse mal bulana aittir. Ahirette de onun herhangi bir sorumluluğu yoktur. Sahibi gelirse, malolduğu gibi duruyorsa sahibi onu bitişik fazlalıklarıyla birlikte alma hakkına sahiptir. Mal kısmen tüketilmiş ise bulan onun değerini sahibine öder. Alimler çoğunluğunun görüşü budur. Bazı selef alimleri ise "Ödemesi gerekmez" demişlerdir. Buhari'nin tercihinden anlaşılan da budur. Doğrusunu Allah bilir. Zeyd İbn Halid hadisinden anlaşılan diğer hükümleri dört konu sonra ele alacağım. 5. DENiZDE TAHTA, SOPA VB. ŞEYLERi BULMAK

Narrated Zaid bin Khalid:A man came and asked Allah's Messenger (ﷺ) about picking a lost thing. The Prophet (ﷺ) said, "Remember the description of its container and the string it is tied with, and make public announcement about it for one year. If the owner shows up, give it to him; otherwise, do whatever you like with it." He then asked, "What about a lost sheep?" The Prophet (ﷺ) said, "It is for you, for your brother (i.e. its owner), or for the wolf." He further asked, "What about a lost camel?" The Prophet (ﷺ) said, "It is none of your concern. It has its water-container (reservoir) and its feet, and it will reach water and drink it and eat the trees till its owner finds it